Agnieszka Mac
Uniwersytet Rzeszowski

Sprawozdanie z konferencji Persuasionsstile in Europa

2-3.09.2011, Uniwersytet Helsiński


2 - 3 września 2011 roku odbyła się na Uniwersytecie Helsińskim (Helsingin Yliopisto międzynarodowa konferencja Persuasionsstile in Europa). Została ona zorganizowana przez Katedrę Germanistyki przy Instytucie Neofilologii. Mimo iż jej temat został sformułowany dość szeroko, organizatorzy zaznaczyli od razu w komunikatach przedkonferencyjnych, że tematem przewodnim będzie perswazja w komentarzu oraz gatunkach pokrewnych w prasie i mediach elektronicznych. Konferencja miała charakter kameralny, większość uczestników została zaproszona przez organizatorów, ponieważ jednym z jej celów było wypracowanie wspólnych wytycznych do planowanego projektu dotyczącego badań nad komentarzem jako gatunkiem prasowym w krajach Europy Środkowej i Północnej. W konferencji wzięło udział 26 uczestników reprezentujących 13 ośrodków akademickich, w programie było 14 referatów wygłoszonych przez uczestników z 7 krajów europejskich: Bułgarii, Finlandii, Niemiec, Polski, Szwajcarii, Szwecji i Węgier. Obrady odbywały się w głównym budynku Uniwersytetu Helsińskiego przy centralnym placu w mieście (Senaatintori) vis a vis Pałacu Rządu (Valtioneuvosto). Uroczystego otwarcia konferencji dokonali prof. Hartmut Lenk i dr Marjo Vesalainen, główni organizatorzy z ramienia Katedry Germanistyki. Po powitaniu uczestników skierowali ono słowa podziękowania do wszystkich, których zaangażowanie stworzyło sprzyjający klimat do zorganizowania konferencji oraz podejmowania działań wspierających ideę projektu. Powodzenie tego spotkania naukowego sugerował już udział uznanych tekstologów z różnych ośrodków i różnych krajów, wśród nich profesora Heinza-Helmuta Lügera, jednego z głównych badaczy tekstów prasowych w Niemczech, profesor Zofii Bilut-Homplewicz i profesor Mariann Skog-Södersved, zajmujących się głównie badaniami kontrastywnymi, w tym również nad tekstami prasowymi, czy też profesora Michaela Hoffmanna, którego przedmiotem zainteresowań jest przede wszystkim stylistyczna analiza tekstów. Referat plenarny wygłosił prof. Heinz-Helmut Lüger na temat perswazji jako fenomenu w lingwistyce mediów, w którym połączył rozważania teoretyczne i metodologiczne z analizą tekstów prasowych. W pierwszej części referatu podjął niełatwą próbę zdefiniowania perswazji w lingwistyce, podkreślił również trudność porównywania środków perswazji w badaniach kontrastywnych, w których mimo przenikających do mediów tendencji unifikacji przekazu, na plan pierwszy wysuwają się cechy narodowe oraz cechy typowe np. dla danej grupy dziennikarzy. Część teoretyczna zilustrowana została przykładami analizy kontrastywnej z prasy francuskiej i niemieckiej, przy czym analizie poddano środki perswazji na płaszczyźnie mikro- i makrotekstowej. Chociaż tematem wszystkich referatów był komentarz i gatunki pokrewne (artykuł wstępny i komentarz polemiczny), spektrum poruszanych zagadnień było dość szerokie. Prof. Michael Hoffmann przedstawił spostrzeżenia dotyczące stylu perswazji i podjął próbę nakreślenia modelu wielopłaszczyznowego, który wyznaczałby punkty styczne dla tego stylu oraz stwarzał możliwości dla jego charakterystyki. W swoich rozważaniach nad stylem perswazji uwzględnił typologię tekstu w aspekcie komunikacyjnym, argumentacyjnym, kulturowym i semiotycznym. W podsumowaniu zaakcentował, iż jego zadaniem było nakreślenie ram dla przyporządkowania i analizy różnorakich stylistycznych aspektów perswazji w komunikacji medialnej i wskazał na konieczność identyfikacji i opisu stylów argumentacyjnych i form intersemiotyczności, jakie wytworzyły się w ramach gatunku komentarz, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki kulturowej oraz w powiązaniu z neutralnymi kulturowo cechami perswazji jako rodzaju komunikacji. Problemy poruszone w referacie plenarnym i referacie prof. Hoffmanna stanowiły punkt wyjścia dla kolejnych wystąpień, w których zaprezentowane zostały konkretne analizy komentarzy, poza jednym wyjątkiem, jaki stanowił referat prof. Zofii Bilut-Homplewicz, poruszający również zagadnienia teoretyczne, ale w ujęciu kontrastywnym, dotyczący specyfiki badań nad tekstami prasowymi w Polsce i w Niemczech na przykładzie komentarza. Prof. Bilut-Homplewicz podjęła się w swoim wystąpieniu próby porównania dwóch prac stanowiących teoretyczną podstawę dla badań na językiem prasy w Polsce i w Niemczech, którymi są Gatunki prasowe (2004) Marii Wojtak oraz Pressesprache (1995) Heinza-Helmuta Lügera. Obie pozycje książkowe uchodzą za reprezentatywne przykłady opisu i analizy tekstów prasowych w badaniach polonistycznych i germanistycznych, mimo iż różnią się znacznie w sposobie ujęcia tematu. Podstawą do opisu tekstów prasowych jest dla Lügera lingwistyka (tekstu) opierająca się na teorii działania językowego, podczas gdy Wojtak, jako jeden z nielicznych badaczy nad tekstami użytkowymi w Polsce, preferuje tekstologiczny opis gatunków prasowych. Większość pozostałych referatów dotyczyła analizy kontrastywnej zebranych korpusów komentarzy prasowych (prof. Anita Malmquist/mgr Gregor von den Heiden), w tym również ich wersji online (dr Iwona Szwed, dr Agnieszka Mac), a w jednym przypadku artykułu wstępnego (prof. Mariann Skog-Södersved) i komentarza polemicznego (dr Hannele Kohvakka). W zebranych korpusach analizie poddano wartościowanie (prof. Mariann Skog-Södersved: artykuły wstępne w języku niemieckim i szwedzkim; dr Agnieszka Mac: tytuły komentarzy w języku niemieckim i polskim), personalizację (prof. Anita Malmquist/mgr Gregor von den Heiden: komentarze w języku niemieckim i szwedzkim), struktury argumentacyjne (dr Iwona Szwed: komentarze w języku niemieckim i polskim; dr Hannele Kohvakka: komentarz polemiczny w języku fińskim i niemieckim). Pozostałe referaty dotyczyły analizy komentarzy w języku niemieckim. Dr Mikaela Petkova-Kessanlis podjęła próbę analizy językowych działań perswazyjnych w prasie niemieckojęzycznej, ale ukazującej się za granicą. Dr Sascha Demarmels bazując na własnych doświadczeniach dydaktycznych, podjęła próbę odpowiedzi na pytanie, dlaczego studenci nie potrafią samodzielnie pisać komentarzy, szukając argumentów w braku odpowiedniej literatury, charakteryzującej ten gatunek prasowy, oraz w różnicach pojawiających się w tym gatunku w zależności od medium, w jakim komentarz jest publikowany, ze szczególnym uwzględnieniem multimodalności, w odróżnieniu do tradycyjnego komentarza prasowego. Prof. Hans W. Giessen przedstawił wyniki badań ilościowych oraz badań uwzględniających aspekty analizy języka w mediach na podstawie komentarzy z prasy niemieckiej dotyczącej wyborów w USA w listopadzie 2010. Dr Henrik Rahm podjął próbę zbadania strategii perswazji w serii artykułów prasowych dotyczących zmiany siedziby szpitala w Lund. Po wystąpieniach dyskutowano nad problemem metodologicznym badań nad perswazją, kwestią zbierania korpusu do badań oraz na temat konkretnych badań, których wyniki zaprezentowano. Nierzadko kwestią sporną była stosowana przez referentów terminologia i jej wyjaśnienie. Przerwy można było wykorzystać na nawiązanie nowych bądź utrwalenie już istniejących kontaktów o charakterze naukowym, wymieniano poglądy i doświadczenia, nie uciekano się też od konstruktywnej krytyki. W piątkowy wieczór pierwszego dnia konferencji uczestnicy zostali zaproszeni na przyjęcie przez Panią Dziekan Wydziału Humanistycznego, prof. Annę Mauranen, które odbyło się w zabytkowej czytelni czasopism (lehtisali) w głównym budynku uniwersytetu. Konferencja była niewątpliwie udanym przedsięwzięciem. W dyskusjach plenarnych i podczas przerw można było zaobserwować swoiste odkrywanie przez badaczy elementów wspólnych i różnic dla teorii i praktyki, znajdujących swe uzasadnienie w literaturze fachowej kraju pochodzenia referentów. Kształcące było również spotkanie z kulturą północnoeuropejską reprezentowaną zarówno przez mieszkańców jak i samo miasto Helsinki. Odmienność w stylu zachowań na płaszczyźnie kontaktów międzyludzkich czy też różnice w położeniu i w stylu zabudowy miasta były z pewnością udana lekcją w ramach kulturoznawstwa. Konferencja zakończyła się w sobotnie popołudnie roboczym spotkaniem grupy, która zgłosiła swą gotowość udziału w planowanym projekcie. Pozostaje mocno wierzyć, iż wniosek o jego sfinansowanie znajdzie uznanie w oczach Fińskiej Akademii Nauk i poprzez to zapewni kontynuację wymiany doświadczeń w badaniach nad fenomenami językowymi i specyfiką kulturową komentarza.